خصوصيات شهر اسلامي
شهر اسلامي بايد چه خصوصياتي داشته باشد؟
شهروندان مسلمان در چگونه شهري آسايش و آرامش دارند؟
ج. شهر اسلامي معرف فرهنگ و تمدن و هنر معماري اسلامي است، و از جهت اسلوب شهرسازي، خانه سازي، عمارات و ابنيه از شهرهاي ديگر ممتاز است که اهل فن از همان کيفيت ساختمان و حتي ويرانه‌هاي آن، مسلمان‌نشين بودن آن را تشخيص ميدهند.
معماران و مهندسيني که در آثار تمدن اسلامي در شرق و غرب، مطالعه و تحقيق دارند مي‌دانند که در شهرسازي و خانه‌سازي و مسکن در سراسر جهان پهناور اسلام، تعليمات اسلامي تجلي يافته و شکوه و جلال خاصي به آن بخشيده است، لذا بايد اذعان کنيم که آنچه را حقير ارائه مي‌دهم صرفاً برداشتهاي کلّي است که کم و بيش از تعاليم اسلام در مورد مسکن و شهر و خانه‌سازي بيشتر به آن آشنا هستيد و اظهار نظر در ريزه‌کاريها و هنرنمائي‌هايي که معماران مسلمان با الهام از تعاليم اسلام در هزاران بناي تاريخي اسلامي نشان داده‌اند حق همان بزرگان فن است که در اين مجموعه بسيار وسيع تحقيق مطالعه کرده‌اند.
1. شهر اسلامي مشتمل است بر مساجد و مشاهد و گلدسته‌ها و مدارس و کتابخانه‌ها و مؤسسات خيريه و خدمات دهي مثل بيمارستان و درمانگاه و زايشگاه و يتيم خانه و کاروانسراها و مسافرخانه‌ها و اماکن ديگر که همه حتي مقابر و گورستانها به شکل خاص اسلامي خود تأسيس شده‌اند.
2. هنر معماري اسلامي و تزيين ابنيه مخصوصاً مساجد و مشاهد به آيات قرآن کريم و احاديث شريفه و خطوط خطاطان مشهور، شهرهاي اسلامي را در قاره‌هاي پنجگانه جهان و در همه کشورها با هم برابر و ملهم از فرهنگ واحد و تمدن واحد اسلامي قرار مي‌دهد.
3. در خانه سازي و نقشه مسکن و شهرسازي اصل مقدس حجاب و جدائي زن و مرد بيگانه در معاشرت‌ها و عدم اختلاط آنها ملاحظه مي‌شود و سبک معماري اسلامي بر اساس عدم اختلاط زن و مرد بيگانه است حتي خانه‌هاي کوچک داراي دو بخش مجزّا از هم، و داخل و خارج، و بيروني و اندروني است. متأسفانه در معماري جديد به تقليد از غربيها و جوامع مختلط غربي اين اصل رعايت نمي‌شود و بالطبع يک اختلاط غير اسلامي و گاه خطرناک فراهم مي‌شود. مهندسين و معماران متعهد و عزيز ما بايد بر اساس اين اصل نقشه‌هائي که از هر جهت حتي اقتصادي مناسب باشد در نظر بگيرند.
4. نصب پيکره‌ها بعنوان پرستش يا بزرگداشت اشخاص يک سنت جاهلي و بت‌پرستي و غربي و غير اسلامي است که در جهان پهناور اسلام متروک و موقوف است و اين امتياز هميشه براي شهرهاي اسلامي محفوظ بوده است. نبايد اين سنت غير اسلامي چهره شهرهاي مسلمانان را مشوّه و مشتبه سازد و در ميدانها و مراکز ديگر اين سنت مرده که چهارده قرن است اسلام آن را متروک نموده احياء شود.
5. در معماري اسلامي و شهرسازي يکي از اموري که آن هم با الهام از تعاليم اسلام عزيز رعايت مي‌شود اشراف نداشتن منازل به يکديگر است اين اصل نيز در خانه‌سازي در حدّ امکان رعايتش مانع از مفاسد و موجب امنيت خاطر خانواده‌ها است.
6. مسئله تجملات بيهوده و اسراف و افراط در خانه‌سازي و تزيينات زايد بر حد و کاخ سازي بر اساس استکبار و استعلاء و برتري جوئي نيز در اسلام مورد نکوهش است مخصوصاً مظاهر سکونتي مسئولين و صاحبان مقامات رسمي هر چه ساده‌تر و بي‌پيرايه‌تر و متواضعتر باشد اسلامي‌تر است و به مدينه اسلام و شهر حضرت رسول صلي‌الله‌عليه‌وآله و کوفه علي عليهم السلام نزديکتر است.
انتظار اين است که در شهرسازي جديد نقشه‌هائي که اساتيد محترم فن ميدهند در عين نوآوري، جامع سنتهاي اسلامي و سوابق هنري معماران بزرگ مسلمان باشد و مخصوصاً جايگاه مساجد را در نقشه‌ها، مکانهائي قرار دهند که در دسترس همگان و کنار خيابانهاي اصلي و ميادين شهر بگونه‌اي که شرافت آن بر همه اماکن ظاهر باشد