شومینه
دانشجو : ايو ب خانه بيگي
مقدمه
امروزه کاربری شومینه به طور محسوسی با کاربری ان در سالهای قبل متفاوت است.در حالی که کاربریاصلی ان در ابتدا تهیه گرما برای گرمایش و آشپزی بود.امروزه اغلب به عنوان یک مولفه تزیینی و نقطه عطف در فضاهای داخلی ومحل گفتگوهای جمعی به کار می رود که یک حالت زیبا و آرامش بخش را با نور آتش ایجاد می کند.
در روشهای سنتی برای ایجاد گرما در خانه های محلی زغالسنگ یا چوب به صورت روباز سوزانده می شد. اما چون این روش در مقایسه با وسایل مدرن گرمایی از کارایی پایینی برخوردار است استفاده از ان به عنوان یک منبع گرمایی ابتدایی کاهش یافته است .
لازم به تذکر است که تمام سوختهای قابل اشتعال مانند زغال سنگ و سوختهای بدون دود ,نفت,گازوچوب احتاج به تجهیزاتی دارند تا گازهای حاصل از اشتعال را به هوای آزاد خارج از بخاری منتقل سازند .علاوه بر جنبه تزیینی,شومینه ودودکش شرایط ساختاری مهم وشالوده مخصوصی نیاز دارند.همچنین ,شومینه باید طوری طراحی شود که دود را به راحتی خارج کند.
از جمله علاقه های ویژه طراحان فضاهای داخلی ,ابعاد ومقیاس بازشوی شومینه, پرداخت دیواراطراف شومینه,طراحی قطعات پیش بخاری و کف شومینه وآراستن لوازم فرعی شومینه است.
لغت شناسی
بخاری:بخاری مکانی است که در انجا سوخت مشتعل می شود.این مکان می تواند به صورت رو باز باشد که در این صورت توری یا شبکه ای برای سوزاندن چوب یا زغالسنگ وجود دارد,ویا وسیله پایه دار مستقلی همچون بخاری کند سوز ,بخاری برقی اتاقی, بخاری نفت سوزباشد.
شومینه: سازه ای است که با احاطه کردن دودکش,حفاظت ومقاومت لازم را به آن می بخشد.
دودکش: فضایی کاملا خالی است که مواد حاصل از اشتعال از داخل آن عبور می کنند. دودکش با ایجاد پوشش داخلی مناسبی در شومینه به وجود می آید .این پوشش از شومینه در برابرمواد حاصل از اشتعال محافظت به عمل می اورد,شکل واندازه مناسب هر دودکش به نوع سوخت و بخاری مورد استفاده بستگی دارد.
قانون ساختمانی ,وسایل گرمایی راتحت عناوین دسته ی1 ،دسته ی2 یا تند سوز طبقه بندی می کند.دسته ی2 عمدتا به وسایلگاز سوز خانه های محلی مربوط می شود،در حالی که وسایل تند سوزانواع سوختهای قابل اشتعال را دربرمی گیرند،اما به طور کلی در خانه های محلی از ان استفاده نمی شود. وسایل دسته 1 انهایی هستند که از سوختهای جامد و نفت استفاده می کنند ودوره ی ابتدایی تکنولوژی ساختمان با این دسته سر و کار دارند . هنگامی که سوخت جهت ایجاد گرما مشتعل می شود باید ذخیره هوای کافی وجود داشته باشد تا اکسیژن لازم را برای احتراق تامین کند . در صورتی که سوخت جامد باشد این ذخیره ی هوایی از طریق بستر اتش کشیده می شود و اگر بخاری نفت سوز باشد به داخل آن تزریق می شود. ذخیره هوایی دیگری نیز برای هر دو حالت وجود دارد و ان کشیده شدن هوا در بالای شعله است در اتاقهایی که از اتش رو باز استفاده می شود جابه جایی هوا سبب تهویه شده و در جلو گیری از تعرق نیز کمک می کند هوایی که برای اشتعال به مصرف می رسد از طریق مکشی که سوخت ایجاد می کند به درون وسایل گرمایی وارد می شود. این مکش تحت تاثیرفشار،حجم ، دما، سطح مقطع وسطح داخلی دود کش قرار دارد.
برای بهبود بخشیدن کارایی دود کش بهتراست که شومینه در یک دیوار داخلی قرارداده شود زیرا با این کار از اتلاف گرما و انتقال آن به هوای بیرون کاسته می شود وهمچنین دمای گازهای درون دودکش حفظ می گردد که به نوبه خود خطر انقباض گاز را در داخل دودکش کاهش می دهد .این انقباض می تواند سبب خوردگی ساختمان شومینه گردد،زیرا ترکیبات سولفوری یکی از محصولات جنبی اشتعال است.
شومینه ها
شومینه باید حتی الامکان عمودی ساخته شود تا گازها به بهترین شکل در دودکش جریان یابند. درصورت نیاز به زانویی زاویه آن باید بین 45 تا 60 درجه باشد. چنانچه وسیله گرمایی به شومینه متصل می شود، لوله دودکش حتی الامکان باید کوتاه وپیوسته باشد وبرای کارهای نظافت دریچه تنظیمی در قسمت تحتانی دودکش اصلی تعبیه می شود. بر طبق قوانین ساختمانی شومینه باید در بالای بام خاتمه یابد و تحت تاثیر فشار معکوسی که عموما در قسمت بادگیر بام ایجاد می شود قرار نگیرد، زیرا این فشار کششی به سمت پایین ایجاد می کند.با استفاده از ترمینال شومینه یا کلاهک می توان مقطع مستطیل شکل دودکش را به مقطع دایره ای تبدیل کرد تا گازها بهتر در دودکش جریان پیدا کنند.این کلاهک همچنین پوششی فراهم می کند تا از ورود باران یا پرندگان جلوگیری شود. این کلاهک باید طوری نصب شود که هیچ گونه آ سیبی به مسیر جریان گازهای دودکش وارد نیاید.
جلوی شومینه باید پهن تراز عقب ان باشد و قسمت بالا در عقب باید به طرف دهانه خم شده باشد که گرما را بجای اینکه از دودکش خارج کند به اتاق هدایت کند. قوس بالای بازشوی شومینه فقط باید 10 سانتیمترضخامت داشته باشد و گلویی دودکش باید تا حد ممکن به سمت جلو اجرا شود که کشوی دود را در پشت خود بوجود آورد . مساحت گلویی باید 25/1 برابر مساحت دودکش باشد با پهنای حداقل 5/7 و حداکثر 5/11 سانتیمتر ، به همین ترتیب یک گلویی نازک باعث ایجاد یک مکش سریع در دودکش می شود اطراف شومینه و بالای گلویی نسبت به یکدیگر طوری طراحی می شوند که به دودکش فرم بدهند که اغلب دقیقا از بالای مرکز عرض شومینه شروع می شود .
وجود کشوی دود بسیار ضروری است تا از برگشت دود جلوگیری کند و عمق شومینه باید 2/1 ارتفاع بازشو وحداکثر 60 سانتیمتر باشد . ارتفاع قسمت عقب باید نصف ارتفاع بازشو باشد و پهنای آن باید 3/2 عرض بازشو باشد .
کف شومینه ها
کف شومینه از دوبخش تشکیل شده است ، جلو یا روکار کف شومینه و پشت کف شومینه که زیر آتش است . قسمت جلو یک سد ساده در مقابل پرش شراره های آتش است و طبیعتا باید از مواد نسوز باشد،البته نیاز به مقاومت زیاد مانند آنچه که در برابر شعله بلند لازم است ،ندارد پشت شومینه باید در برابر گرمای شدید مقاوم باشد به همین دلیل باید از مصالح مقاوم در برابر اتش ساخته شود .در ساختمانهای با کف چوبی ،قسمت جلو شومینه باید با دیوار بنایی محافظت شود.قسمت جلو شومینه که باید محافظت شود باید به عرض حداقل40سانتی متر از جلویی ترین نقطه ی شومینه ساخته شود در ارتباط با کف شومینه اغلب ایین نامه های ساختمانی توصیه کرده اند که اگر ابعاد بازشو شومینه کمتر از 56/0 متر مربع باشد کف شومینه باید حداقل 40 سانتی متر در پشت بازشو و 20 سانتی متر در جهت عمود بر ان وسعت داشته باشد. برای شومینه های با بازشو بیشتر از56/0 متر مربع کف شومینه به ابعاد حداقل 50 سانتی متر پشت بازشو و30 سانتی متر در جهت دیگر پیشنهاد می شود. کارهای چوبی یا دیگر مواد احتراق پذیر در فاصله 15 سانتی متری بازشوی شومینه قرار نگیرند و مواد احتراق پذیری که در 30 سانتی متری بازشوی شومینه هستند در ازای هر 5/2 سانتی متری فاصله از بازشوی شومینه،نباید بیشتر از 3/0 سانتی متر بیرون زدگی داشته باشد.
صفحه پشت آتشگاه
پشت،طرفین وقسمتهای داخلی که در معرض مستقیم اتش هستند باید با مواد مقاوم در برابر اتش ساخته شوند.اجر نسوز با ملات از خاک نسوز بهترین ترکیب پیشنهادی است وظایف این صفحه عبارتست از:
دربرگرفتن سوخت در حال اشتعال،جلوگیری از صدمه زدن حرارت اتش به دیوار پشت و تاباندن حرارت اتش به داخل اتاق.
قسمت پشت صفحه ی اتشگاه باید از مواد محکمی ساخته شود،البته نه از یک مخلوط قوی ونه ازلاشه سنگهای سست.برای این منظورمخلوط 1:2:4 (آجرشکسته ،ماسه ، آهک) توصیه می شود،ضمنا به جای ان می توان از مخلوط عایق کاری که از 5 قسمت ورمیکولیت و یک قسمت سیمان تشکیل شده است نیز استفاده کرد.حرارتی که در صفحه ی اتشگاه ایجاد می شود بسیار بالا است،بدین جهت مسئله انبساط وانقباض بعدی ان را باید مورد توجه قرار داد.این صفحه باید از دو یا سه قسمت تشکیل شده باشد،زیرا قسمت پایین تر از قسمت بالاتر داغ تر می شود.مزیت صفحه اتشگاه چند تکه نصب اسان ترآن است.پوشاندن قسمت پشت صفحه ی اتشگاه با کاغذ موج دار یا ماده ی مشابه دیگر کار بسیار مناسبی است،زیرا با سوختن نهایی کاغذ درز انبساط کوچکی در پشت صفحه ی اتشگاه ایجاد می گردد.
گلویی
اندازه و شکل گلویی بالای آتشگاه از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. آتشگاهی که خروجی بی مانعی دارد کشش هوای نا مناسبی ایجاد می کند ،زیرا مقدار غیر لازمی از هوا را به داخل دودکش می کشد و با فرار دادن مقدار زیادی گرما از طریق دودکش کارایی اتش را کاهش می دهد.یک گلویی 100میلی متر بدون آن که امکان تمیز کردن شومینه را نا ممکن سازد ،کارایی مناسبی ایجاد می کند.
دریچه ،سوپاپ بزرگی است که می تواند میزان خروج دود را تنظیم کند.بیشتر انواع دریچه های موجود در بازار کارخانه ای هستند.مکان قرارگیری دریچه مهم است.عموما دریچه در فاصله ی 20 سانتی متری بالای بالاترین خط بازشو قرار می گیرد و در پشت آجرکاری پنهان می شود.یک مزیت این دستگاههای کارخانه ای این است که به درستی طراحی شده اند و مشخصات مناسبی برای گلویی و انباره دارند که فرمی را در آجر کاری به وجود می آورند و خطر شکست را در عملکرد مجموعه ی شومینه کاهش می دهند.
قوانین ساختمانی
به دلیل تفاوتهای ایین نامه های ساختمانی ،مهم است که طراح ،طرح خود را برای اجرا با ایین نامه های ساختمانی محلی یا ایالتی کنترل کند.هر تغییر در ساختار دودکش و شومینه باید توسط مهندس تاسیسات یا معمار بررسی شود.
یک شومینه که طراحی می شود می تواند با به کارگیری اصول طراحی ایمن باشد. ابعاد دودکش باید متناسب با ابعاد بازشو و بر اساس ان تعیین شود . روشی که عموما استفاده می شود 1/0 سطح بازشو شومینه را برای تعیین حداقل ابعاد دودکش استفاده می کند اگر یک شومینه بازشویی به ابعاد 75×90 سانتی متر داشته باشد،مساحت بازشو آن 67/0 متر مربع است،که 1/0 آن برابر 07/0 متر مربع می باشد نزدیک ترین دودکش استاندارد در دست رس برای این ابعاد،دودکش 33×33 سانتی متر است که مساحت داخلی 08/0 متر مربعی دارد. همچنین دودکش با مقطع دایره به قطر 33سانتی متر و با مساحت داخلی 07/0 متر مربع است. قوانین اصلی به هم راه جزئیات ساختمانی در شکلهای 55-2 تا 58-2 نشان داده شده است.
قاب تزیینی بخاری دیواری
وظیفه اصلی قاب یا نمای بخاری، ایجاد ظاهری زیبا و خوشایند است این قسمت را می توان از بتن پیش ساخته با رویه کاشی کاری و یا به صورت درجا و به کمک بریکت یا سنگهای طبیعی احداث کرد. نمای پیش ساخته بتنی را معمولا در دو قسمت می سازند : اتشگاه و پیش بخاری.
پیش بخاری به تکه چوبهایی که در لبه های قاب بتنی کار گذاشته شده اند پیچ می شود و طنابی آزبستی به پهنای 25 میلی متر دورتا دوردهانه بخاری و در زیر ان قرار می گیرد تا امکان انقباض و انبساط فراهم شود. آتشگاه باید به صورت تراز و با استفاده از مخلوط 1:1:8 (ماسه،آهک،سیمان) به ضخامت حداقل 10 میلی متر روی آتشگاه ساختمانی کار گذاشته شود.
گودال خاکستر
این آتش با استفاده از توری یا شبکه ای که هم سطح به کمی پایین تر از آتشدان قرار می گیرد ایجاد می شود. در زیر شبکه گودالی ایجاد شده است تا ظرف بزرگی که می تواند خاکسترهای چند روز را جمع آوری کند در آن قرار داده شود. با استفاده از کانالی به قطر 75 میلی متر که در انتهای آن شیر تنظیم هوا وجود دارد،هوای لازم برای اشتعال به شبکه و گودال خاکستر وارد می شود. چنان چه کف اتاق به صورت معلق ساخته شده باشد،کانال هوا پس از گذ شتن از دیوار محافظ خاتمه می یابد و در کفهای یکپارچه کانال هوا باید از زیر کف عبور کرده و در آن طرف دیوار خارجی خاتمه یابد. برای جلوگیری از ورود حشرات موذی باید از انتهای کانال به طرز مناسبی محافظت شود.
شومينه در فصل گرما
با آغاز فصل بهار و گرم شدن هوا شومينه ها از اين پس و تا پايان فصل تابستان به عنوان يك منبع گرمازا كاربرد نخواهند داشت و بنابراين مى توانيم از آنها به عنوان يك عامل دكوراسيونى در فضاى اتاق بهره ببريم. پس از خالى كردن و تميز كردن شومينه بنا به سليقه خود از فضاى داخل آن استفاده كنيد. اگر شومينه شما در قسمتى از اتاق قرار گرفته كه از نور كافى برخوردار است مى توانيد داخل آن را با چند گلدان گل بياراييد. گلدان هايى از گل هاى طبيعى رنگارنگ شومينه شما را به يك گلخانه كوچك تبديل مى كنند. اگر نور طبيعى كافى به فضاى داخل شومينه نمى رسد مى توانيد از انواع گل هاى سبز آپارتمانى كه در سايه و نور كم رشد مى كنند و يا انواع گل هاى مصنوعى بهره بگيريد. يك راه ديگر براى استفاده از فضاى داخل شومينه قرار دادن انواع شمع در آن است. يك شمعدان در اندازه متناسب با فضاى داخل شومينه در آن قرار دهيد و يا مجموعه اى از شمع هاى قطور كوتاه و بلند را در يك سينى بچيند و آن را در شومينه قرار دهيد. با روشن كردن شمع ها از زيبايى نور آتش بهره مند خواهيد شد بدون آنكه حرارت قابل توجهى در فضاى اتاق ايجاد شود. چنانچه شمع هاى معطر در اختيار داشته باشيد علاوه بر زيبايى فضاى اتاق نيز عطرآگين خواهد شد. همچنين مى توانيد يك كوزه، گلدان يا ظرف زيباى ديگرى را در شومينه قرار دهيد و يا حتى مجموعه اى از ظروف مورد علاقه خود را در شومينه بچينيد و يا با انواع ايده هاى ابتكارى ديگر به شومينه منزلتان نمايى منحصر به فرد ببخشيد. در يكى از تصاوير ملاحظه مى كنيد كه يك ظرف گرد بلورى كه اندكى گود است با حباب هاى لامپ پر شده و بر روى بسترى از قلوه سنگ هاى رودخانه اى در شومينه قرار داده شده است. اگر پريز برق در نزديكى شومينه قرار داده شده باشد با يك سيم كشى ظريف مى توانيد بعضى از اين لامپ ها را چنان كه در تصوير ملاحظه مى كنيد روشن كنيد و جلوه اى خاص به شومينه منزل ببخشيد. اگر امكان سيم كشى و رساندن برق به لامپ ها وجود ندارد مى توانيد به سادگى ظرف را از مقدارى گل و ميوه خشك پر كنيد تا ضمن ايجاد نماى زيبا به عنوان يك «پات پورى» فضاى اتاق را نيز معطر كند.
فهرست
مقدمه ...................................................................................
لغت شناسی ...........................................................................
شومینه ها .............................................................................
کف شومینه ها .......................................................................
صفحه ی پشت آتشگاه ..............................................................
گلویی ..................................................................................
قوانین ساختمانی .....................................................................
قاب تزیینی بخاری دیواری ........................................................
گودال خاکستر ........................................................................
شومینه در فصل گرما ...............................................................
بسم الله الرحمن الرحیم
دانشگاه آزاد اسلامی( واحد کرمانشاه )
استاد : جناب آقایی مهندس جعفریان
عنوان پروژه : شومینه ها
گرد آورنده:آرمین پروین برود
بهار 87